мектептегі қорытынды аттестаттау кезінен фото

Биылғы 11 сынып оқушыларының мемлекеттік бітіру емтиханы, яғни қорытынды аттестаттау кезінде ана тілі мен әдебиетінен эссе жазуына ұсынылатын тақырыптар белгілі болды. Ана тілі мен әдебиетінен, яғни, қазақ мектептері үшін қазақ тілі мен әдебиетінен эссе жазуға 105 тақырып алынған. 

Тізімді ұсынған Шымкент қалалық білім бөлімінің басшысы Жанат Тәжиеваның айтуынша, қорытынды аттестаттау ережесіне сәйкес, оқушы өзіне ұсынылған үш тақырыптың ішінен біреуін таңдайды. Таңдаған тақырыбы аясында 250-300 сөзден тұратын эссе жазады.

Эссе тақырыбын таңдағаннан кейін бітірушілер негізгі идеяны анықтауы (ол не туралы?), проблеманы жинақтауы, дәлелдер жазуы, тіл құралдарын және тілдік әдістерді (салыстырулар, эпитеттер, метафоралар, риторикалық сұрақ, кіріспе сөздер мен ұсыныстар т.б.) пайдалануы, эссенің жалпы қорытындысын қалыптастыруы керек.

Эссеге 3 астрономиялық сағат беріледі.

Қазақ тілі мен әдебиетінің эссе тақырыптары

  1. Махамбеттің «Қара нарға» артқан жүгіне қазіргі уақытта сіз өз тарапыңыздан қандай міндеттерді жүктер едіңіз?
  2. Дулат Бабатайұлының «Еспенбет» дастанында Еспенбеттің  нағашысының қалауы Ақбөрте болуының себебін дәлелдеп жазыңыз.
  3. Шортанбай Қанайұлының  «Зар заман» өлеңіндегі заманның зарлығы мен  тарлығының белгілерін дәлелдер арқылы талдап жазыңыз.
  4.  «Сүйінбай мен Қатаған айтысында» Сүйінбайдың:…Іздегенім осы еді,Өз-өзінен қағынып,Қатаған сөзден жаңылды.Қызып тұрған теміргеӨзі келіп қарылды,- деуі айтыстың тағдырын шешкен сөз болғандығын дәлелдеп жазыңыз.
  5. Қашаған Күржіманұлының  «Есқали сұпыға айтқаны»  өлеңіндегі  байлықтар таласын өз көзқарасыңызбен дәлелдеп жазыңыз.
  6. Қашаған Күржіманұлының  «Оразалы», «Байларға»  өлеңдеріндегі  байлар мен қазіргі меценаттар бейнесін салыстырыңыз.
  7. Мұрат Мөңкеұлының  «Қыз» өлеңіндегі қыз сипатын әнші-ақындар шығармашылығындағы қыз бейнесімен салыстыра талдап жазыңыз.
  8. Мәшһүр Жүсіп Көпеевтің  «Ғибратнама» өлеңіндегі астарлы ойды сыни көзқараспен талдап жазыңыз.
  9. Ы.Алтынсариннің «Дала қоңырауы» екенін дәлелдеп жазыңыз.
  10. Абай Құнанбаевтың  «Он тоғызыншы қара сөзіндегі» естілік пен білімділікке қандай адам жетіп, қалай жүзеге асыра алатынын  өмірлік деректер  арқылы дәлелдеп жазыңыз.
  11.  Абай Құнанбаевтың  «Ескендір» поэмасындағы ақын жеткізген Ескендірдің әлсіздігін талдап жазыңыз.
  12. Шәкәрім Құдайбердиев  «Жастарға» өлеңінде жастарды неге Абай арқылы түзеткісі келеді?
  13. Ш. Құдайбердіұлының  «ЕңлікКебек» поэмасындағы ғашықтар тағдырын автордың қайғымен аяқтау себебін талдап жазыңыз.
  14. Сал-серілердің (әнші-ақындар) өлеңдеріндегі қыз сипатын талдап жазыңыз.
  15. ХІХ ғ. ІІ жартысында өмір сүрген сал-серілер мен бүгінгі таңдағы әншілердің арасында байланыс бар ма?
  16. Сал-серілердің жеке тағдырына әсер еткен әлеуметтік мәселелер ме, әлде ғашықтық па?
  17. Жаяу Мұсаның қиянатқа қарсы күрестің айбынды ұранына айналған «Ақ сиса» өлеңі – Шорман тұқымына бағытталған тоқтау сөз. Пікіріңізді дәйектерге сүйеніп, дәлелдеп жазыңыз.
  18. Мұхит Мералыұлының  «Зәуреш», «Айнамкөз», «Дүниеау» өлеңдеріндегі ғашықтық сезімін жеткізуде қолданған ақынның көркемдік тәсілдерін талдап жазыңыз.
  19. Үкілі Ыбырай өлеңінің  «Қалдырған» аталуына себепкер болған ойларды талдап жазыңыз.
  20. Балуан Шолақтың «Ғалия» өлеңіндегі ғашықтық сезімін жеткізуде қолданған ақынның көркемдік тәсілдерін талдап жазыңыз.
  21. Мәди Бәпиұлының  «Қарқаралы», «Қаракесек» өлеңдері арқылы ақын өмірін  болжай отырып, талдап жазыңыз.
  22. Біржан салдың «Теміртас» өлеңінің  туу себебін ақынның өмірлік деректері арқылы талдап жазыңыз.
  23. Ақан серінің «Құлагер» өлеңіндегі тұлпары Құлагердің ақын өміріндегі орнын талдап жазыңыз.
  24. Әсет Найманбайұлының «СалихаСәмен» поэмасы мен ғашық жырларындағы жігіт сипатын талдап жазыңыз.
  25. М.Дулатов автор ретінде «Бақытсыз Жамал» романындағы үстем тап өкілдерін жақтаушы ма, әлде даттаушы ма?
  26. М.Жұмабаевтың «Толқын» өлеңінде толқын біресе бала болса, біресе ғашықтарға айналады, ең соңында өледі. Ақынның өлең жолдарында  қандай қозғалыс, қандай әрекет  жатыр?
  27. М.Жұмабаевтың  «Қойлыбайдың қобызы» дастаны аңызға, тарихи белгілі оқиғаларға құрылғанын талдап жазыңыз.
  28. Ж.Аймауытовтың «Ақбілек» романындағы қазақ қызының өсу жолының ұлы намыс жолы екенін дәлелдеп жазыңыз.
  29. С.Сейфуллин «Сыр сандық» өлеңіндегі достықта кездесетін сатқындыққа сенерлік дос таңдай білмеген адам кінәлі ме, әлде адал досқа сатқындық жасаған адам кінәлі ме?
  30. І.Жансүгіровтің «Құлагер» поэмасындағы «Бай-бай, Құлагерім!..» жоқтауындағы  ақын мен тұлпар өмірі ажырамас тұтастық па?
  31. І.Жансүгіровтің «Құлагер» поэмасындағы Сағынай асы мен М.Әуезовтің «Абай жолы» роман-эпопеясындағы Бөжей асынан мысал ретінде дәлелдер ала отырып, ас беру дәстүрі туралы талдап жазыңыз.
  32. М. Әуезовтің «Абай жолы» роман-эпопеясындағы Бөжей асын Абайға жүктеу себебін талдап жазыңыз.
  33. М.Әуезовтің «ЕңлікКебек» драмасын Абыз сөзімен бастап, Абыз сөзімен аяқтауында қандай сыр жатыр?
  34. М.Әуезовтің «ЕңлікКебек» драмасындағы сөз бен мінез (характер-адамның ішкі сипаты) жасаудағы шеберлігін дәлелдер арқылы талдап жазыңыз.
  35. С.Мұқановтың «Сұлушаш» поэмасындағы ғашықтар махаббатының діңгегі Сұлушаш па, әлде Алтай ма?
  36. С.Мәуленов  неге «Түбірлер» өлеңіне дәл осы атты қойды?
  37. Т.Ахтановтың романға «Шырағың сөнбесін»  атауын беру себебін оқиға желісіндегі дәйектер арқылы дәлелдеп жазыңыз.
  38. Ә.Нұршайықовтың «Ақиқат пен аңыз» роман-диалогіндегі автор (Ә.Нұршайықов) сөздері арқылы батыр бейнесін сомдап жазыңыз.
  39. М.Мақатаевтың «Ақ кимешек көрінсе» өлеңіндегі әже туралы ойларын әдеби туындылардағы әжелер бейнесімен байланыстыра отырып, талдап жазыңыз.
  40. М.Мақатаевтың «Дариғажүрек» шағын поэмасындағы Дариға-жүрек кім?
  41. М.Шахановтың «Ғашықтық ғаламаты» өлеңіндегі ғашықтық сезімге қатысты көзқарастарға өз пікіріңізді білдіріп, талдап жазыңыз.
  42. С.Жүнісовтің «Заманай мен Аманай» повесіндегі қарт Томар-Омардың Балзия мен Аманайдың елге жетуіне күмән тудыруының себептерін талдап жазыңыз.
  43. Қадыр Мырза Әлидің «Өмірдің өзі қызықақ» өлеңіндегі жұмбақтарға шешіміңді ұсынып, көзқарасыңызды дәлелдеп жазыңыз.
  44. Қ.Жұмаділовтің «Тағдыр» романының кейіпкері Демежан авторға не үшін қажет?
  45. ХХ ғасырдағы әдеби туындылардан Алаш идеясын тауып, дәлелдеңіз.
  46. ЭКСПО көрмесі – тұрақты дамудың биік үлгісі. Өз ойыңызды дәйектеңіз.
  47. Бүгінгі Атымтайлар мен  Ы. Алтынсариннің «Атымтай Жомарт» әңгімесіндегі кешегі Атымтайдың  ұқсастықтарын дәлелдеңіз.
  48. Бүгінгі күн жігіттерінің бойында  Абай Құнанбаевтың «Жігіттер, ойынарзан, күлкіқымбат» өлеңінде сипатталған мінез-құлықтар қаншалықты кездесетінін дәлелдеңіз.
  49. XX ғасырдың басындағы  қазақ халқы мен XXI  ғасыр қазағының болмысын Ахмет Байтұрсыновтың «Қазақ салты» өлеңін негізге ала отырып салыстырыңыз.
  50. Өзің білетін Ұлы Отан соғысы жауынгерінің ерлік істерінің Қ.Аманжоловтың «Ақын өлімі туралы аңыз» поэмасындағы батыр бейнесіне сәйкестігін дәлелдеп жазыңыз.
  51. Ж. Молдағалиевтің  «Мен қазақпын» поэмасы 1963-1964 жылы жазылған.   Ал поэма қазіргі таңда жазылар болса, ақын нені жырлар еді деп ойлайсыз?
  52. Саяхатшылар өзі келген елдің салт-дүстүрін сақтауға міндетті ме?
  53. Киноөндіріс жастарға өз әсерін тигізеді деп ойлайсыз ба?
  54. Махамбет өлеңдеріндегіҚара нар керек біздің бұл іске», «Қызғыш құс»,«Еңселігім екі елі») ақын көңіл күйін танытатын жолдарды талдап жазыңыз.
  55. Дулат Бабатайұлының «Еспенбет» дастанындағы жас батыр Еспенбеттің ерлік істерінің көрінісін дәлелдер арқылы жеткізіп жазыңыз.
  56.  «Сүйінбай мен Қатаған айтысындағы» Сүйінбай қолданған бейнелі сөздер мен әдемі әсірелеулердің көркемдік қуаты жайлы көзқарасыңызды дәлелдер арқылы жеткізіп жазыңыз.
  57. Қашаған Күржіманұлының  «Оразалы», «Байларға»  өлеңіндегі   әлеуметтік мәселелерді талдаңыз.
  58. Мұрат Мөңкеұлының «Қыз» өлеңіндегі  қыз сипаты мен сал-серілер өлеңдеріндегі қыз бейнесін салыстыра талдап жазыңыз.
  59. Мәшһүр Жүсіп Көпеевтің «Ғибратнама» өлеңіндегі бұлбұл мен қаршыға диалогі арқылы жеткізгісі келген автор ойын талдап жазыңыз.
  60.  «…дәулетті өзімсініп, тиісті орындарына жаратпай, көбісін өзім ішіпжеп, өзім тұтынсам, мал берген иесіне күнәлі болармын деп қорқамын» деген Ы. Алтынсариннің «Атымтай Жомарт» әңгімесіндегі Атымтай сөзі қорқуға тұрарлық па?
  61. Абай Құнанбаевтың  «Он тоғызыншы қарасөзіндегі» «қандай» мен «қалайға» жауап беріп, өз көзқарасыңызды  талдап жазыңыз.
  62.  Абай Құнанбаевтың  «Ескендір» поэмасында  Аристотель сөзі арқылы берілген негізгі ойға қатысты сыни көзқарасыңызды дәлелдеңіз.
  63.  Абай Құнанбаевтың  «Ескендір» поэмасындағы кейіпкер Ескендір мен тарихи тұлға Ескендірді салыстыра талдап жазыңыз.
  64. Шәкәрім Құдайбердиевтің «Жастарға» өлеңінде Абайды үлгі етудің себебін талдап жазыңыз.
  65. Ш. Құдайбердіұлының  «ЕңлікКебек» поэмасындағы Еңліктің қазақ қызына кереғар мінездерін талдап жазыңыз.
  66. Сал-серілердің (әнші-ақындар) көтерген мәселесін, қозғаған тақырыбын талдап жазыңыз.
  67. Әнші-ақындардың өлеңдеріндегі серілік табиғатын талдап жазыңыз.
  68. Сал-серілердің тағдырына әсер еткен әлеуметтік мәселелерді талдап жазыңыз.
  69. Жаяу Мұсаның қиянатқа қарсы  жазылған «Ақ сиса» өлеңіндегі оптимистік ой-толғамдарға дәлелдер келтіре жазыңыз.
  70. Мұхит Мералыұлының «Зәуреш», «Айнамкөз», «Дүниеау» өлеңдеріндегі ғашықтық сезімі қалай жеткізілген?
  71. Үкілі Ыбырайдың «Қалдырған» өлеңіндегі астарлы ойды талдап жазыңыз.
  72. Балуан Шолақ «Ғалия» өлеңінде ғашықтық сезімін қалай жеткізген?
  73. Мәди Бәпиұлының  «Қарқаралы», «Қаракесек» өлеңдері арқылы ақын өмірінің көрінісін  талдап жазыңыз.
  74.  Біржан салдың  «Теміртас» өлеңіндегі  ақын өмірінің көріністерін  талдап жазыңыз.
  75. Ақан серінің «Құлагер» өлеңіндегі Құлагердің сипатын талдап жазыңыз.
  76. Әсет Найманбайұлының «СалихаСәмен» поэмасы мен ғашықтық  жырлардағы   жігіттердің сүйгені үшін күресін талдап жазыңыз.
  77. Ахмет Байтұрсыновтың «Қазақ салты» өлеңіндегі  қазақ халқының психологиясын  талдап жазыңыз.
  78. М.Дулатов «Бақытсыз Жамал» романындағы үстем тап өкілдерінің мақсатын қаншалықты сенімді суреттей алды?
  79. М.Жұмабаевтың «Толқын» өлеңін адам өмірімен байланыста қарауға бола ма? Көзқарасыңызды дәлелдер арқылы талдап жазыңыз.
  80. М.Жұмабаевтың «Қойлыбайдың қобызы» дастанындағы бәйгеге қобыз қосу көрінісін баяндап жазыңыз.
  81. Ж.Аймауытовтың «Ақбілек» романындағы Ақбілек бейнесін ашудағы автор тәсілін талдап жазыңыз.
  82. Ж.Аймауытовтың «Ақбілек» романындағы кейіпкерлердің өмір үшін күресін талдап жазыңыз.
  83. Ғылыми-технологиялық прогресс адамдарға әсер етеді деп ойлайсыз ба?
  84. С.Сейфуллиннің «Сыр сандық» өлеңіндегі нағыз досқа тән қасиеттерге өз көзқарасыңызды танытып, сыни талдау жасаңыз.
  85.  І.Жансүгіровтің «Құлагер» поэмасындағы «Байбай, Құлагерім!..» жоқтауындағы  ақын өміріндегі Құлагердің орнын білдіретін өлең жолдарын талдап жазыңыз.
  86. І.Жансүгіровтің «Құлагер» поэмасындағы Сағынай асы мен М.Әуезовтің «Абай жолы» роман-эпопеясындағы Бөжей асының ұқсастықтары мен ерекшеліктерін салыстырып жазыңыз.
  87. М. Әуезовтің «Абай жолы» роман-эпопеясындағы Абайдың Бөжей асындағы азаматтығы елге танылу ма, елді таныту ма, жоқ әлде есейгендік пе?
  88. М.Әуезовтің «ЕңлікКебек» драмасындағы ғашықтардың  жан түршігерлік өліміне әкелген  билер шешіміне көзқарасыңыз қандай?
  89. М.Әуезовтің «ЕңлікКебек» драмасында Кебектің: «Бағың ашылатын күн болар ма, әлде сорға туған сорлымысың, бейшара?!» деуі шарасыздық па, әлде әлсіздік пе? Өз көзқарасыңызбен дәлелдеп жазыңыз.
  90. С.Мұқановтың «Сұлушаш» поэмасындағы Сұлушаштың «Сүйіктің еркін басын ноқтаға ілді» сөзіне өз көзқарасыңызды танытып, талдап жазыңыз.
  91. Ж.Молдағалиевтің  «Мен қазақпын» поэмасында ұлттық құндылықтардың қаншалықты көрініс тапқанын дәлелдеп жазыңыз.
  92. С.Мәуленовтің «Түбірлер», «Құлын» өлеңдеріндегі автор ойын талдап жазыңыз.
  93. Т.Ахтановтың «Шырағың сөнбесін»  романындағы өмір үшін күрестегі кейіпкер психологиясын талдап жазыңыз.
  94. Ә.Нұршайықов «Ақиқат пен аңыз» роман-диалогіндегі ерекше стилі арқылы батыр бейнесін аша алды ма?
  95. М.Мақатаевтың «Дариғажүрек»  шағын поэмасындағы «Дариғажүрек шөлдеді» қайталауының туындыға қосқан үлесін талдап жазыңыз.
  96. М.Шахановтың «Ғашықтық ғаламаты» өлеңіне  Естай мен Қорлан оқиғасын кірістіруіндегі мақсатын талдап жазыңыз.
  97. С.Жүнісовтің «Заманай мен Аманай» повесіндегі табиғат күшіне адамдар қарсы тұра алды ма?
  98. Қадыр Мырза Әлидің «Өмірдің өзі қызықақ» өлеңіндегі оқырманына ой тастайтын сөздер өлең идеясына сәйкес пе?
  99. Қ.Жұмаділовтің «Тағдыр» романындағы: «Бәріміз де пендеміз ғойБірбірімізді сөгежамандамай, жақсы көңілмен еске алатын болайық» – деген түйін сөзге әкелген қандай құндылық?
  100. Алаш ардақтылары көтерген ұлттық идеялардың бүгінгі күні жүзеге асқандығын дәлелдеңіз.
  101. Астана – Тәуелсіздіктің  жемісі. Өз көзқарасыңызды дәлелдеңіз.
  102. Бүгінгі жастар бойынан Шортанбай Қанайұлының «Зар заман» өлеңіндегі ақын сынаған ұл мен қыз қылығы кездесе ме? Екі заман кезеңіне салыстыра талдау жасаңыз.
  103. Бүгінгі күннің жігіттеріне тән қасиеттерді Абай Құнанбаевтың «Жігіттер, ойын арзан, күлкі қымбат» өлеңіндегі жігіттің мінез-құлқы, қасиеттерімен салыстырып талдаңыз.
  104. Өз аймағыңыздағы Ұлы Отан соғысы жауынгерінің бейнесі Қ.Аманжоловтың «Ақын өлімі туралы аңыз» поэмасындағы батыр бейнесіне пара-пар келетінін салыстырып жазыңыз.
  105. Өз өміріңіздегі әжелерді М.Мақатаевтың «Ақ кимешек көрінсе» өлеңіндегі ақынды табындырған әже бейнесімен салыстыра талдап жазыңыз.

Қорытынды аттестаттау бес пәннен өтеді

Еске салсақ, 11 сынып оқушысын қорытынды аттестаттау мектепте бес пәннен, оның ішінде 4 міндетті (ана тілі мен әдебиеті (оқыту тілі), алгебра және анализ бастамалары, Қазақстан тарихы, қазақ тілі (орыс тілі) ) және оқыту бейіні (ҚГБ және ЖМБ) ескеріле отырып 1 таңдау бойынша пәннен тұрады. Қорытынды аттестаттаудың барлық емтихандары, оның ішінде тестілеу де білім алушының оқитын мектебінде болады. 

Ана тілі мен әдебиетінің ережесін жоғарыда жазылғандай болса, келесі пәндердің ережесі мынадай:

2. Алгебра және талдау бастамалары 5 тапсырмадан тұрады. Тапсырмалар математикалық фактілер, түсініктер және тәсілдерді меңгеру деңгейін, есеп пен логикалық тапсырмаларды шешу қабілетін, функционалдық сауаттылықты тексеруге арналған.

3. Қазақстан тарихы. Билетте 3 сұрақ. Екеуі Қазақстан тарихының негізгі бөлімдерінен алынған теориялық сауал, 3-ші сұрақ шығармашылық тұрғыдағы тапсырма (карта, кескіндер, портреттер, хронологиялық кескіндерді пайдалану т.б.).

4. Қазақ тілі (орыс, өзбек, ұйғыр және тәжік тілдерінде оқытылатын мектептерде) және орыс тілі (қазақ мектептерінде) – 40 тест сұрақтан, 3 блоктан тұрады:

  • Лексика-грамматикалық – 20 тест тапсырмасы;
  • Тыңдалым – 10 тест тапсырмасы (2 мәтін);
  • Оқылым – 10 тест тапсырмасы (2 мәтін).

Таңдау бойынша 1 пәннен – Физика, химия, биология, география, геометрия, дүниежүзі тарихы, әдебиет, шет тілі (ағылшын, француз, неміс тілі), информатика пәндерінің біреуін таңдайды (қоғамдық-гуманитарлық және жаратылыстану-математикалық оқу бейіні ескеріледі).

Тест 40 тапсырмадан тұрады, оның ішінде: 20- берілген бес жауаптың ішінен бір дұрыс жауапты таңдауға; 20- берілген бірнеше жауаптың ішінен бір немесе бірнеше дұрыс жауапты таңдауға арналған.

Емтиханға берілген бағалаумен келіспеген жағдайда, бітіруші келесі күнгі сағат 13.00-ге дейін аудандық, қалалық білім бөлімдерінің және облыстық білім басқармаларының жанынан құрылған комиссияға шағымдануына болады.

Қорытынды аттестаттаудың нақты мерзімі Министрліктің «2016-2017 оқу жылын аяқтау туралы» бұйрығына сәйкес, 2017 жылғы 30 сәуірге дейін айқындалады.

Жәнібек НҰРЫШ

превьюдағы фото kaz.tengrinews.kz сайтынан алынды