Зиянды өндіріс факторларының адам ағзасына әсері

Соңғы жылдары Қазақстан Рeспубликасында жұмыс-шылардың дeнсаулықтарын бұзатын жағдайлардың туын-дауын eскeртугe нeгіздeлгeн профилактикалық мeдициналық шараларды рeгламeнттeйтін салалы нормативті әдістeмeлік құжаттар жасалып, тәжірибeгe eнгізілгeн болатын. Міндeтті ағымдық мeдициналық тeксeругe жатқызылатын тағам өнeркәсібі жұмыскeрлeрі мамандығының тізімі бeлгілі шамада кeңeйтілді. Зиянды жәнe нашар eңбeк жағдайында жұмысшыларға мeдициналық көмeк көрсeтeтін мeдицина қызмeткeрлeрінің міндeтінe аурулардың асқынуы мeн олардың рeцидивтeрін eскeртугe бағытталған eмдік профилактикалық шаралар, оның ішіндe шипажайлар мeн профилакторияларда мeд. қызмeткeрлeрдің сырқаттарды оңалтуға қатысулары да жатады. Радиациалық зақымдану ошағында йодпен алдын-алу шарасының тағайындалуы жəне қолданылуы.Сіздің іс-әрекетіңіз:1.Үйден шықпай тұрғанда, сыртқы киімдердің түгел төмелелерді салып, биік аяқ киімді киіп, ауызын және мұрынды марльдан жасалған повязкамен жабу керек.2.Радиация жерінен желге перпендикуляр бағытымен шығуі керек. Сонымен бірге жерге отыруға, шылым шегуге, шанмен журуге, орманда жидектерді жеуге және суға түсуге болмайды.3.Тамақ ішер алдында міндетті түрде қолды сабынмен жуып және ауызды аз қосылған содамен шайю керек. Азық-түлікті жақсы жабылатын банкілерде және холодильникте сақтау керек. Табиғи және техногендiк сипаттағы төтенше жағдайлардың алдын алу жөнiндегi шаралар.Табиғи және техногендiк сипаттағы төтенше жағдайлардың алдын алу жөнiндегi шараларға мыналар жатады: — ғылыми зерттеулер, жағдайды қадағалау, бақылау, төтенше жағдайлардың пайда болуына әкеп соғуы мүмкiн аварияны, зiлзала мен апатты болжау және олардың қаупi туралы хабарлау; — төтенше жағдайлар саласындағы бiлiмдi насихаттау, халықты және мамандарды оқытып-үйрету, қорғану шаралары; табиғи және техногендiк сипаттағы төтенше жағдайлар саласындағы техникалық регламенттерге талдау жасау. Табиғи және техногендiк сипаттағы төтенше жағдайлар саласындағы ақпарат ұйымдар қызметiнiң қаншалықты қатерлi және зиянды екенi, қажеттi қауiпсiздiк, зардаптар, төтенше жағдайлардың алдын алу мен оларды жою жөнiндегi шаралар туралы мәлiметтерден құралады. Ол ашық және жария болып табылады, бұқаралық ақпарат құралдары, байланыс және хабар беру жүйелерi арқылы жариялануға тиiс. Табиғи және техногендiк сипаттағы төтенше жағдайлар саласында ақпаратты лауазымды адамдардың жасырып қалуына, мезгiлiнде бермеуiне немесе көрiнеу жалған ақпарат беруiне жол берiлмейдi. Мемлекеттiк органдарды ақпараттық-техникалық жағынан қамтамасыз ету мақсатында төтенше жағдайлар жөнiндегi республикалық автоматтандырылған ақпараттық-басқару жүйесi құрылады Техносфераның қолайсыздық көрсеткіші. Өндіріс ортасының қолайсыз факторларының жіктелуі.Қазіргі уақытта ғылыми-техникалық прогрестің шапшаң дамуынан өндіріс, құрылыс, тау кең байлығын өндіру, жаңа химиялық заттарды өндіріске енгізу сияқты іс-әрекеттер жүргізіліп жатыр. Бұндай қарқынды даму экономикаға әсер еткенмен, экологиялық апатқа әкеліп соғуда. Кей жерлерде жаңа техниканы және технологияны, материалдардыпайдалану ережелері сақталмайды, қауіпсіздік шаралары орындалмайды. Міне, осы сияқты қателіктердің салдарынан апаттың болу қаупі туындайды. Апаттың тағы бір себептері – улы, тез тұтанғыш, жарылғыш заттарды сақтау, тасымалдау ережелердің сақталу-сақталмауы, олармен жұмыс істеудегі қателіктерге жол берілуі жатады. Апаттың болу, адамдардың еңбек тәртібін сақталмаушылығына, жұмыс істеуші адамдарың салақтығына, олардың тиісті дәрежеде білімнің жетіспеушілігіне, техниканы және оның қауіпсіздік сақтау ережелерін жете меңгермегендігіне көп байланысты. Міне, осылар жұмыс орнындағы апатқа, жарылыстарға, өртке, қирауға, қоршаған ортаны улы немесе радиоактивті заттармен ластауға әкеліп соқтырады. Өрттен шыққан қалың түтіндегі улы заттар ауаға көтеріледі де жерге жайылып қонады. әсіресе полиэтилен, полистирол сияқты материалдарың жануы адам, жан-жануар, құстар т.б. өміріне өте қауіпті. өрт пен жарыластың салдары оның жою факторларымен байланысты. Өрттің негізгі жою факторлары мыналар: от заттарға тікелей және алыстан қызуы арқылы әсер етеді. Техногендік сипаттағы төтенше жағдай: хим-лық қауіпті объек-дегі апаттар; радиациялық қауіпті объек-дегі апаттар; өрт және жарылыс қауіпі бар объек-дегі апаттар; көліктегі апаттары; гидродинамикалық қауіпті объек-дегі апаттар; коммуналды және элекрт жүйесіндегі апаттар. Техносфера қауіптері. Өндірістік зиянды фактор және олардың адам ағзасына әсері. Техносфера  — адамзаттың әлеуметтік-экономикалық қажетсінулеріне жақсы сәйкестендіру мақсатымен адамдардың техникалық құралдардың тікелей және жанама әсері арқылы өзгертілген биосфера бөлігі. Кейде бұл терминнің мынадай анықтамасы кездеседі: шаруашылық-өндірістік айналымдарды энергия ағыны мен заттектердің табиғи алмасуынан оқшаулау тұрғысында шаруашылық айналымына тартылатын табиғи ресурстарды пайдаланудың және қайта пайдаланудың іс жүзінде тұйык аймақтық ғаламдық келешек технологиялық жуйесі.Қала жағдайында жүргізушінің қызметі ең ауыр және жауапты еңбек түріне жатады. Мұнда жүйкелік-эмоциалық жүктеме өте зор және зейіннің үнемі тұрақтылығы мен жинақтылығын талап етеді. Жүргізүшілердің еңбек тәртібін тиімді ұйымдастырудың негізгі міндеті жұмыс ауысымы бойы жүргізушінің денсаулығын сақтай отырып еңбектің жоғарғы тиімділігіне қол жеткізу және қамтамасыз ету болып табылады. Автокөлік жүргізушілерінің еңбек жағдайын организмнің кейбір жүйелерінің жағдайына әсері туралы жекеленген мәліметтер бар. Дегенмен бұл мәліметтер толық емес, жинақталмаған және қазіргі уақытта бұл мәселенің жағдайын толық көрсете алмайды. Сонымен қатар қалалық автокөлік жүргізушілердің ең алдымен аса жоғары жүйкелік-психикалық жүктемемен бірге жүреді. Мұндағы негізгі рөл қозғалысты басқаруға, атап айтқанда жүргізушінің ақпарат аймағының параметрін басқаруға тиесілі. Жүргізушінің еңбек іс-әрекетін анықтайтын ақпарат оларға тек автобустың басқару пультінен ғана емес, сондай-ақ қозғалу ортасынан да келіп түседі. Автобус жүргізушілерінің негізгі бақылау объектілеріне автомобильдер, жол белгілері, жаяу жүргіншілер, жолдың жағдайы жатады. Техносфераның өмір тіршілігіне икемделген жағдайы.Біздің санамызда раиоактивтілік ластану ядро қаруынан кейін болады деген ұғым пайда болған.Біз үй жағдайында да сәулеленуге ұшыраймыз:теледидардан,самолетпен ұшқанда көшеде жүргенде т.т.Дегенмен ядролық қару жарылысынан болатын радиациялық зақымдаудың әсері өте зор.Сондықтан астық,зат,азық түлік қоймаларын,басқа да ауыл шаруашылығы өнімдері сақталатын орындарды қорғау жұмыстары атқарылуы қажет.Үй жағдайында тамақ пен судың сақталуын ескеру қажет.Суды шыны не металл ыдыстарда сақтап ,күн сайын жаңа сумен ауыстыру қажет.Судың,азық түліктің ластанғанын арнайы құралдармен тексереді.Осындай ядролық жарылыс кезінде қорғану үшін көптеген панаханалар құрылады.Радиациядан өткір сәуле ауруы сияқты көптеген аурулар тарайды. Тіршілік қауіпсіздігі курсының мақсаты мен міндеттері. Маманды дайындау рөлі. Тіршілік қауіпсіздігін қамтамасыз етудің ұйымдастыру және теориялық негіздері.Мақсаттары: қауіп қатерді тани білу, оның түрінб болып жатқан жерінб мүмкін зардаптың, зиянның шамасын, қатер болу мүмкіншілігін және т.б. – болғалы тұрған қауіп қатердің алдын алу, қауіп қатер болғанда төтенше жағдай кезінде білікті іс әрекет жасай білу. Міндеттері: Қауіпсіздік-бұл іс әрекет кезінде қауіп қатердің болмайтындығын айқын болған жағдай. Ол үшін үш негізгі міндетті атқару керек: яғни үш міндеті: Бірінші міндеті, нақты іс әрекеттен болатын қауіп қатерді талдау. Идентификация келесі ретте жүзеге асуы керек: өмір сүру ортасының қауіп туғызатын элементін анықтау; қауіп тудыратын іс әрекетті талдайтын адамдарға қойылатын талаптарды белгілеу. Содан кейін барып қауіптердің идентификациясы жүргізіледі.Екінші міндеті, адамды және өмір сүру ортасын табылған қауіп қатерден қорғаудың тиімді әрі сенімді шараларын енгізу. Үшінші міндеті, осы іс әрекеттің тәуекелінің қалдығынан қорғану шараларын әзірлеу, себебі толық қауіпсіздік орнату мүмкін емес. Қауіпсіздік түсінігі.Қауіпсіздік сыртқы және ішкі қатерден қорғайтын тірі организмнің қажетті шарасы. Ал адам қауіпсіздігінің өз ерекшеліктері бар, адамның басқа тірі организмдерден айырмашылығы, ол табиғи ортадан, өз өмір сүру ортасын жасай алады. Сондықтан болуы ықтимал қатерлер табиғи қатерлердің қатарына жатпауы да мүмкін. Адамдар өздерінің ойлы іс-әрекеттерін пайдалана отырып, өте тез арада антропогендік орта жасап үлгереді. Қауіп-қатердің өзі өте күрделі, көпжақты құбылыс болғандықтан, олардың негізгі белгілері бір-бірімен ұштасып, араласып жатады. Сондықтан оларды дұрыс жіктеу, оның алдын алуға, себебін, сипаттамасын анықтап, шара қолдануға және салдарын жоюға үлкен маңызы бар. Тіршілік түрлері мен формалары.Түрлер мен тіршілік формаларының алуан түрлілігінің себептері.Өсімдіктердүниесі шамадан тыс, тіптен көзге елестетуге келмейтіндей алуан түрлілігі мен ерекшеленеді. Ол эволюцияның барысыңда тоқтаусыз өсіп отырады. Бұл жағдайды статистикалық мәліметтер- өсімдіктер дүниесінің жартылай тармағына жататын түрлердің санымен оңай дәледдейді.Өсімдіктер дүниесінің клеткалық құрылысы қалыптаспаған және талломды ядросы қалыптаспаған тармақтары (вирустар, дробянкалар, көк жасыл балдырлар бөлімдері) 3600 түр.Өсімдіктер дүниесінің талломды, ядролы, пластидті тармағы (балдырлар бөлімдері, қыналар бөлімі) 52000 түр.Өсімдіктер дүниесінің талломды, ядролы, пластиді жоқ тармағы (саңырауқұлақтар, кілегейлілер бөлімдері) 100000 түр.Өсімдіктер дүниесінің өркенге дейінгі архегониялы тармағы (риниофиттер,псилоттар,мүк тәрізділер бөлімдері)35000түр.Өсімдіктер дүниесінің өркенді архегониялытармағы (плаун тәрізділер, қырық буын тәрізділер, папоротник тәрізділер, ашық тұқымдылар бөлімдері) 50000 түр.Өсімдіктер дүниесінің өркенді, аналықты тармағы (жабық тұқымдылар бөлімі) 250000-300000 түр. Тіршілік қауіпсіздігін қамтамасыз етудің ұйымдастыру және теориялық негіздеріҚауіпсіздік сыртқы және ішкі қатерден қорғайтын тірі организмдердің қажетті шарасы.Ал адам кауіпсіздігінің өз ерекшеліктері бар,адамның басқа тірі организмдерден айырмашылығы ол табиғи ортадан,өз өмір сүру ортасын жасай алады.Адам іс-әрекетінің қауіпсіздігімен адамның іс- тіршілігі мен қауіп қатер бір-бірімен кездесетін тұйық шеңбер.Қауіпсіздік іс-әрекет кезінде қауіп-қатердің болмайтындығы айқын болатын жағдай.Тіршілік қауіпсіздігін ұйымдастыратын шаралар:зардап шеккендерге бірінші медициналық көмек көрсету,қоғамды қылмыс топтарынан қорғау,зардап шеккендерді көлік апатынан босату,ластанған аумақты тазалау тәрізді жұмыстар.Қауіп- қатердің негізгі көздері:-адамның өзі;-өмір сүру ортасының элементтері:еңбек құралдары,пайдаланылатын қуат,жан-жануар,өсімдіктер әлемі;Міне, сондықтан адамның кез-келген іс-әрекеті әкелетін пайдасымен бірге кері нәтиже де әкеліп жатыр, мысалы, экологияның бұзылуы, жарақат алу, ауыру, тіпті қазаға ұшырау. Сондықтан қауіпсіздікті, нақты іс-әрекеттен болатын, адамды және өмір сүру органы кешенді қорғау шаралары деп түсінуіміз қажет. Іс-әрекеттің түрі күрделенген сайын, кешенді қорғану шаралары қажет болады.Төтенше жағдай кезіндегі халыққа хабарлаудың ең бастысы мемлекеттік радио,теледидар, сонымен берілетін байланыс жүйесінің құралдары пайдаланылады.Дабылды берудің мақсаты халықтың назарын алдын ала аудару үшін сирена ,өндірістік гудоктар арқылы ескерту хабарлары беріледі.Бұл хабар бойынша халық өздерінің радио,теледидар құралдарын қосып төтенше хабарды тыңдауға әзірленуі керек.Бұл сигналдар бойынша тез арада радио тарату, теледидар станциялары ,радиотаратқыш жүйе тізбектері тез арада қосылуы тиіс.Бұл азаматтық қорғаныс хабарлары төтенше жағдайдың жақындап қалғанын не болмаса болған қатер жайлы хабарлайды.

Ғылыми-техникалық революция экологиялық ортаның ластануына қарсы күрес. Ластану дегеніміз ауаның, жер мен судың біз қаламайтын қолайсыз өзгерістерге ұшырауы, ол қазір немесе болашақта өсімдіктердің, жануарлардың, адамның өміріне, өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығындағы өндіріс процестеріне, табиғат ресурстарының жай-күйіне қолайсыз ықпалын тигізуі мүмкін. Экологияның күрт нашарлап кетуі адамдардың табиғатқа антропогендік әсерінен болып отыр. Атмосферадағы көмірқышқыл газдардың концентрациясының артуына байланысты климат өзгеріп, температураның жоғарлауына әкеліп соғады.