Темір тапшылығы анемиясы (ТТА) – бұл қан сарысуындағы, сүйек кемігіндегі Темірдің төмендеуімен сипатталатын ауру. Бұл гемоглобин түзілуінің бұзылуына әкеледі. — эритроциттердің (эритроциттердің) құрамына кіретін және біздің мүшелеріміз бен тіндерімізге оттегін «жеткізуге» жауап беретін күрделі ақуыз. Қандағы гемоглобин деңгейі біздің денсаулығымыздың маңызды көрсеткіштерінің бірі болып табылады. Гемоглобині төмен адамдар летаргияны, әлсіздікті, тез шаршауды, бас айналуды сезінуі мүмкін, терінің бозаруы мен құрғауы да тән, яғни.дене жеткілікті оттегімен қамтамасыз етілмейді.
Гемоглобин деңгейін қан анализі арқылы анықтауға болады. Әйелдер үшін норма 120 г/л, ерлер үшін – 130 г/л және одан жоғары, өмірдің бірінші жылындағы балалар мен жүкті әйелдер үшін – 110 г/л. Гемоглобиннің құрылысына басқалармен бірге өте маңызды микроэлементтердің бірі-темір қатысады. Бұл аурудың ең көп таралған түрі – темір тапшылығы анемиясы (анемия). Кез-келген ауруды емдеуден гөрі алдын-алу оңай. Өмірдің алғашқы айларындағы барлық балаларда Ада-ның табиғи алдын-алу-бұл өмірдің кем дегенде алғашқы 4-5 айында емшек сүтімен емізуді сақтау және қолдау, өйткені ана сүтінен Темірдің сіңу деңгейі орта есеппен 50% құрайды. Құрамында темір бар тағамдардың тізімінде ет, атап айтқанда бұзау еті бірінші орында тұр. Одан темірдің 22% сіңеді. Бұл көрсеткіш сиыр мен шошқа етінен сәл аз. Балықтан 11% сіңіріледі. Темірге бай және бауыр. Хош иісті кофені ұнататындар шай, қара және жасыл, кофемен бірге темірдің сіңуін едәуір шектейтін таниндердің көп мөлшері бар екенін есте ұстауы керек. Сондықтан бұл сусындарды теріс пайдаланбаған дұрыс. Оларды мезгіл-мезгіл шырындар мен компоттармен ауыстырған дұрыс. Теміртапшылық анемиясы ең кең тараған және әлеуметтік маңызды аурулардың бірі болып табылады. Теміртапшылық анемия нашар тамақтану мен нашар денсаулықтың индикаторы болып табылады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша, әлемде екі миллиард адам анемияға ұшыраған. Қазақстандағы ұрпақ өрбіту жасындағы әйелдердің 45 пайызы анемиямен ауырады. Бұл өз кезегінде ана мен бала өлімі көрсеткіштерінің жоғарылауына, физикалық және ақыл-ой дамуының кешеуілдеуіне әсер етеді.
Қазіргі таңда тұрғындар арасында теміржетіспеушілік анемиясының алдын алу жолдарының бірі витаминді-минералды кешенді қоспалармен байытылған (фортификацияланған) жоғарғы және бірінші сұрыптағы бидай ұнын пайдалану болып табылады, себебі ұн тұрғындардың барлық әлеуметтік тобы жаппай тұтынатын тағам екені белгілі. Фортификация дегеніміз бұл ұн тарту кезінде аз мөлшерде дәрумендер мен минералдарды қосу процесі. Бұл өнімнің сапасы мен қоректілік құндылығын арттыруға мүмкіндік береді. Көпшілік тұтынатын өнімдерді темір мен фолий қышқылымен байыту 90 мыңға жуық адамның өмірін сақтауға, жүйке түтігінің туа біткен кемістігі мен жүрек-қан тамыры ауруларын болдырмауға мүмкіндік береді. Сонымен қоса, сиыр еті, балық, бауыр, бүйрек, өкпе, жұмыртқа, сұлы, қарақұмық жармасы, ірі бұршақ, ақ саңырауқұлақтар, какао, шоколад, көкөніс, бұршақ, алма, бидай, шабдалы, жүзім, май шабақ, қара өрік тағамдарын тағамға жиі пайдалану болып табылады.
Шымкент қаласы Абай ауданының
СЭЭБ санитариялық- гигиеналық бақылау
бөлімінің бас маманы Д.Т.Ташпулатова
