Туберкулезді сәтті емдеудің ең маңызды шарты ауруды ерте анықтау және уақытылы толық ем қабылдау болып табылады.
Туберкулез адам ағзасына микроорганизмдер туберкулез микобактериялары енген кезде дамитын жұқпалы ауру. Туберкулез микобактерияларын 1982 жылы неміс ғалымы Роберт Кох ашты, ол үшін ғалымға Нобель сыйлығы берілді. Микроскоптың астында туберкулез микобактериялары жұқа, сәл қисық таяқшаға ұқсайды, сондықтан оны «туберкулез таяқшасы»деп атайды.
Туберкулез инфекциясының негізгі көзі туберкулезбен ауыратын сырқат адам. Сөйлесу, түшкіру кезінде, әсіресе жөтелгенде аузынан кішкентай, көрінбейтін шырыш тамшылары шығады. Науқас қақырықты жерге немесе еденге түкірген жағдайда қақырық кеуіп шаңмен араласады, ол ауаға көтеріліп, заттарға, киімге, қабырғаларға қонады. Сондықтан науқастар жөтелген сайын қақырықты арнайы түкіргіш контейнерге мұқият жинауы керек. Ешқандай жағдайда қақырықты жерге және еденге түкіруге болмайды. Соынмен қатар жөтелгенде және түшкіргенде, аузыңызды орамалмен немесе сол қолыңыздың артқы жағымен жабыңыз.
Өйткені дені сау адам құрамында инфекция бар тамшылармен тыныс алу арқылы туберкулезді жұқтыруы мүмкін. Әсіресе балалар мен егде тартқан кісілер арасында жұқтырып алу қаупі жоғары.
Сондықтан ешкім туберкулез инфекциясынан қорғалмайды өйткені ауа барлық адамдар үшін ортақ.
Туберкулездің ең маңызды ерте белгілері:
-2 аптадан астам жөтел,
-шаршаудың жоғарылауы, әлсіздік,
-тәбеттің төмендеуі,
-дене салмағының төмендеуі,
-кеудедегі ауырсыну,
-түнгі тершеңдік,
-дене температурасының субфебрильді жоғарылауы.
Алайда, бұл белгілер тек туберкулез ауруында ғана байқалмайды, олар басқа аурулардың да себептері болуы мүмкін. Туберкулезді уақтылы және дәл анықтау үшін науқасты мұқият тексеру қажет.
Қазіргі кезеңде туберкулезді анықтаудың ең сенімді әдістері: молекулярлық-генетикалық зерттеу әдістері ПТР (Джен/сарапшы), Диаскинтест сынағы, рентгенологиялық зерттеулер, балалар мен жасөспірімдердегі Манту сынағы.
Біздің елімізде туберкулездің даму қаупі бар халықтың бір бөлігіне жыл сайын тегін флюорографиялық тексеру жүргізіледі.
Туберкулездің дамуы бойынша тәуекел тобына мыналар жатады: өкпенің созылмалы аурулары, қант диабеті, алкоголизм, нашақорлық, АИТВ/ЖИТС бар диспансерлік есепте тұрған адамдар, гормонотерапия алатын адамдар, иммунитетті тежейтін препараттарды қабылдайтын адамдар, босанғаннан кейінгі кезеңдегі әйелдер, 15-17 жастағы жасөспірімдер, туберкулезбен ауыратын науқаспен байланыста болған адамдар.
Туберкулезді емдеу тегін, жан-жақты, қатаң бақыланады.Туберкулез бірнеше препараттармен емделеді олардың әрқайсысы әртүрлі формадағы туберкулез бактерияларына әсер етеді және жояды. Туберкулезге қарсы препараттар науқастардың туберкулез микобактерияларын шығаруын тоқтатуға ықпал етеді және науқас айналасындағылар үшін қауіпті болмайды. Емдеу уақытында басталған кезде адамның еңбекке қабілеттілігі толық немесе ішінара қалпына келеді.
Егер науқас туберкулезді емдеуге немқұрайлы қараса, емдеуді тоқтатса, туберкулезге қарсы препараттарды тұрақты қабылдамаса, онда ұзақ уақыт (20 ай) емделетін дәріге төзімді туберкулез дамуы мүмкін. Сондықтан пациент препараттың әр дозасын медицина қызметкерінің тікелей бақылауымен қабылдауы керек.
Туберкулезге қарсы препараттарды науқастың қолына үйге беруге қатаң тыйым салынады.
Туберкулез бұл әлеуметтік және медициналық проблема, сондықтан туберкулездің алдын алу үшін әлеуметтік және медициналық бағыттағы шаралар кешені жүзеге асырылады.
Профилактика спецификалық (аурудың қоздырғышына тікелей бағытталған) және спецификалық емес (сау адамдарда аурудың алдын алуға бағытталған) болып бөлінеді.
Спецификалық бұл БЦЖ вакцинациясы. Қазақстанда туберкулезге қарсы жаппай вакцинация перзентханада сау балаларға жүргізіледі.
Профилактиканың мақсаты сау адамдардың микобактерияларды жұқтыруының алдын алу. Науқаспен бірге тұрған жағдайда бөлмені мүмкіндігінше жиі желдету өте маңызды, ол инфекциясының алдын алудағы маңызды компонент болып табылады. Бүкіл пәтерде күнделікті ылғалды тазалау жүргізіп, терезелерде, жиһаздарда, еденде шаңды сүртіңіз.
Барлық адамдар өмір бойы туберкулез ауруының алдын алу үшін келесі ережелерді сақтауы керек: салауатты өмір салтын ұстану, спортпен шұғылдану, гимнастика, денені қатайту шараларын жүргізу, алкогольді асыра пайдаланудан бас тарту, темекі шегуден бас тарту, дұрыс, уақтылы және теңгерімді тамақтану, еңбек және демалыс режимін сақтау.
З.Е. Жолдыбекова,
Шымкент қалалық №8 қалалық
емхана фтизиатры
